Çayin tarihi

Tarihi gelişim sürecinde birtakım değişikliklere maruz kalan çay içeceği eski Çin’de çabuk kullanılan biçiminde yararlanmadan başlayarak zamanımızda kafeinsizleştirilmiş, soğuk çay, hatta organik çay ( çevre bakımından temiz topraklarda üretilen bitki ilkel dönemlerde olduğu gibi hasad edilir) biçimlerine kadar gelişmiştir. Çayın tarihinde daha ilginç bir nokta 1908 yılından geniş kullanılan paket (tek kullanımlık) çayların ABD’ de üretimidir.

Çay bitkisinin vatanı olarak Çin kabul edilir. Özellikle çinliler yapraktan hazırlanmış sıvının insan organizması için ton verici etkisine dikkat çekmiş ve bu bitkinin üretimine başlanmıştır. Çayla ilgili ilk hatıralara tahminen 5000 yıl önce Çin belgelerinde rast gelinir. 8. asırda ünlü Çay Hakkında eser yazılmıştır. Eserin yazarı Lu Yui’ye göre çay yaprağının özelliklerini ilk önce gereğince değerlendiren Çinlilerin atası Şen Nun olmuştur. O birçok bitkileri araştırmış, çok miktarda zehir almış, çaydan ise panzehir olarak yararlanmıştır. Onun yararlandığı acı cevheri yeşil çay olarak adlandırdılar. Eski Çinliler onu 72 zehire karşı ilaç olarak kabul eder ve sadece hastaların tedavi edilmesi için kullanırlardı. Daha sonra çay yaprağını dini törenlerde kullanmaya başladılar. Budizmin yayılma döneminde çay sıradan insanlar arasından yaygınlaştı. Çayı budist rahipler talebeleri ile sohbet sırasında sofraya geleneksel şarapla birlikte vererek yaygınlaştırmışlardı. Bilgeler Tao’nun bütünlüklü bir çay felsefesini oluşturdular. Taocular çayın deminin insanın iç dünyasına girmeye, yer ile gök, zaman ile mekân arasında karşılıklı ilişkide insanlığın yerini öğrenmeye yardım ettiğine inanıyorlardı. İçecek bütün Çin’de sevilmeye başladı.

13. ve 14. asırlarda çay ağacı plantasyonları oluşturuldu. Sonra yaprakları daha rahat toplamak için seleksiyon süreci ile büyük ağaç fidanlıkları oluşturdular.

Çin kanunları 8 asırda çay demlenmesinin kurallarını belirlediler. Bununla ilgili olarak çayın demlenmesi için içerisi sırlı olan beyaz çini kabını keşfettiler. Bu fincanda içeceğin rengini iyi görmek, tadın ve kokunun sıvının rengine bağlı olarak kolayca belirlemek mümkündü. Çinliler üretim sırasında çay yaprağının renginin değişmesine dikkat etmeye başladılar. 13. asırda çayın yüzden fazla türü var idi ve çay Çin’de en ünlü içeceğe dönüştü. Zamanımızda çay misafirliği sırasında Çinliler misafirlere “gerçek çay tatmakla siz hayatın lezzetini tatmış olurusunuz” derler.